In Frankrijk is het overgrote deel van de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden landelijk. Ze verenigen gemeenten met een lage bevolkingsdichtheid, vaak ver van stedelijke centra, die bevoegdheden delen om diensten te organiseren die geen van hen afzonderlijk zou kunnen financieren. Sinds 1 januari 2025 is daar een nieuwe verantwoordelijkheid bij gekomen: gemeenten of hun samenwerkingsverbanden zijn verantwoordelijk geworden voor de organisatie van kinderopvang voor jonge kinderen. Daardoor moeten landelijke gemeentelijke samenwerkingsverbanden hun lokale aanbod herzien.
Lokale mobiliteit en intergemeentelijke samenwerking: de zwakke schakel
Diensten delen heeft alleen zin als inwoners er ook gebruik van kunnen maken. Uit een onderzoek dat Familles Rurales en IFOP in 2025 publiceerden, blijkt dat inwoners van landelijke gebieden nog altijd ontevreden zijn over lokale verplaatsingen en bovendien moeite hebben met de kosten van mobiliteit.
Deze bevinding roept een directe vraag op voor landelijke EPCI’s: wat heb je aan een intergemeentelijke crèche of een gedeeld gezondheidscentrum als een deel van de inwoners er niet betrouwbaar naartoe kan reizen? Mobiliteit bepaalt of inwoners daadwerkelijk toegang hebben tot gedeelde diensten.
Familles Rurales beveelt oplossingen aan die op intergemeentelijk niveau kunnen worden georganiseerd: autodelen, huurfietsen en vervoer met een sociaal doel. Deze voorzieningen overstijgen de grenzen van één gemeente en passen in een samenhangend, gecoördineerd gebiedsplan. Sommige gemeentelijke samenwerkingsverbanden zijn begonnen met het opzetten van dit soort aanbod, zoals blijkt uit de presentatie van de uitgeoefende bevoegdheden op https://www.cc-charny.fr/.

Projectondersteuning in kleine plattelandsgemeenten
Gemeenten met enkele honderden inwoners hebben zelden een directeur technische diensten of een projectmedewerker die een subsidieaanvraag kan opstellen. Gebrek aan projectondersteuning is de bottleneck voor plattelandsontwikkeling. Een burgemeester kan een behoefte vaststellen (de school renoveren, een verenigingsruimte creëren, een multifunctionele winkel openen), maar beschikt niet altijd over de personele middelen om dat idee om te zetten in een gefinancierd project.
Het programma Villages d’avenir is opgezet om dit tekort aan te pakken. Het ondersteunt plattelandsgemeenten bij het vinden van financiering, het mobiliseren van partners en het wegnemen van administratieve obstakels. Intergemeentelijke samenwerking fungeert hierbij als schakel: gemeentelijke samenwerkingsverbanden kunnen een gedeelde functie voor projectondersteuning financieren, zodat niet elk dorp afzonderlijk iemand hoeft aan te nemen.
Wat intergemeentelijke samenwerking concreet bij projecten oplevert
Het delen van middelen beperkt zich niet tot verplichte bevoegdheden (afvalinzameling, water, riolering). Ook dagelijkse technische ondersteuning kan eronder vallen:
- Een projectmedewerker die voor meerdere gemeenten werkt, financieringsaanvragen kan opstellen en bouwprojecten tot aan de oplevering kan begeleiden
- Een centraal overzicht van regionale en nationale projectoproepen, dat met de burgemeesters van de aangesloten gemeenten wordt gedeeld
- Ondersteuning bij het opdrachtgeverschap voor renovatieprojecten van gemeentelijke gebouwen of de realisatie van bedrijfsruimten
Zonder deze ondersteuning blijven projecten in de meest afgelegen gemeenten vaak steken in goede bedoelingen. Intergemeentelijke samenwerking neemt de gemeentelijke besluitvorming niet over, maar biedt wel de middelen om besluiten uit te voeren.
Kinderopvang voor jonge kinderen en lokale diensten: een praktijktest
De overdracht van de bevoegdheid voor kinderopvang voor jonge kinderen aan gemeenten of hun samenwerkingsverbanden, die sinds januari 2025 van kracht is, laat goed zien hoe lastig het evenwicht tussen gedeelde voorzieningen en nabijheid kan zijn. Voor een landelijk gemeentelijk samenwerkingsverband betekent de organisatie van deze taak dat het de behoeften in kaart moet brengen, bestaande opvangmogelijkheden moet inventariseren (gastouders, kleine crèches) en tekorten moet aanpakken.
In plattelandsgemeenten zijn de behoeften vaak verspreid over een uitgestrekt gebied. Een intergemeentelijke crèche in het centrale dorp kan twintig of dertig minuten rijden zijn van de meest afgelegen gehuchten. De oplossing ligt dan in voorzieningen op meerdere locaties: mobiele steunpunten voor jonge kinderen en hun ouders, ondersteuning van gastouders verspreid over het gebied en coördinatie van roosters op intergemeentelijk niveau.
De landelijke contracten die in Île-de-France zijn geregistreerd, geven een beeld van hoe deze aanpak in andere domeinen wordt toegepast. Ze financieren gezondheidssteunpunten, winkels, scholen en gemeentelijke ruimten: projecten die in dorpen worden uitgevoerd, maar deel uitmaken van een bredere gebiedsstrategie.

Verenigingsleven en ecologische transitie: minder zichtbare intergemeentelijke bevoegdheden
Het debat over intergemeentelijke samenwerking op het platteland gaat vaak over voorzieningen en traditionele openbare diensten. Inwoners hebben ook verwachtingen op het gebied van verenigingsleven en ecologische transitie. Op beide terreinen kan samenwerking tussen gemeenten concrete resultaten opleveren zonder grote investeringen.
Een gemeentelijk samenwerkingsverband kan een netwerk van sport- of cultuurverenigingen coördineren om dubbel werk te voorkomen en voorzieningen (zalen, materiaal) gezamenlijk te gebruiken. Ook kan het een territoriaal klimaat-, lucht- en energieplan opstellen met gezamenlijke doelstellingen voor energierenovatie of de ontwikkeling van korte voedselketens.
De grenzen van samenwerking op het gebied van verenigingen en milieu
Voor de meeste gemeentelijke samenwerkingsverbanden zijn deze bevoegdheden facultatief. De uitvoering ervan hangt af van de politieke wil van de gekozen bestuurders en van de financiële draagkracht van de EPCI. Een intergemeentelijk project komt alleen vooruit als de burgemeesters van de aangesloten gemeenten er voordeel in zien voor hun inwoners.
De intergemeentelijke belastingen (de grondslag voor de bedrijfsbelasting en de resterende woonbelasting op tweede woningen) leveren op het platteland niet dezelfde inkomsten op als in stedelijke gebieden. De budgettaire speelruimte is kleiner, waardoor keuzes tussen prioriteiten noodzakelijk zijn. Een EPCI die het grootste deel van zijn middelen aan wegen en riolering besteedt, houdt weinig over om een verenigingsnetwerk te ondersteunen of laadpalen voor elektrische voertuigen te financieren.
Intergemeentelijke samenwerking blijft het belangrijkste instrument waarover plattelandsgemeenten beschikken om hun gebied vorm te geven. De doeltreffendheid ervan hangt minder af van het juridische kader, dat al stevig is verankerd, dan van twee praktische factoren: de beschikbare capaciteit voor projectondersteuning en de daadwerkelijke bereikbaarheid van diensten vanuit elk dorp. Een gedeelde dienst die niet bereikbaar is, brengt niets in beweging.



